door Erwin Brandt

Vrijwilligerswerk is een gevaarlijk wijdverspreid fenomeen

Kunstenaars, heel veel ZZP-ers en zelfs raadsleden en journalisten, symbool voor de democratie, worden beloond als goedwillende ‘vrijwilligers’. De lijst wordt langer en langer en de kloof tussen arm en rijk steeds groter. Belangen worden verdedigd door spaarzame vaak grijze inwoners met tijd en passie in plaats van burgers met een normaal betaald dienstverband. Onder aanvoering van burgemeester Blase van Vlaardingen lanceerde een brede groep van honderden lokale bestuurders, raadsleden en wetenschappers vorige week daarom de campagne 'Code Oranje'. Daarin wordt gepleit voor afschaffing van de huidige gemeenteraad met een beperkt aantal gekozen leden. Om de burger meer invloed te geven zouden raden veel groter en burgers ingeloot moeten worden. Daarbij zal ongetwijfeld meespelen dat het in veel gemeenten steeds moeilijker wordt om burgers te vinden die het raadswerk willen en letterlijk en figuurlijk kunnen doen. Dat is ook in Lisse het geval en daarom organiseerde de gemeente, ter ondersteuning van de lokale politiek, onlangs een tweetal informatieavonden over het raadslidmaatschap. Het bewijst eens te meer dat alleen de gevolgen worden aangepakt en niet de oorzaak.

Het balletje moet snel naar arm gaan rollen om de kloof tussen arm en rijk niet verder uit te ‘hollen

Hoe trek je voldoende capabele mensen aan om die zware, maar cruciale taak van het raadslidmaatschap op zich te nemen? In maart 2018 zijn er weer nieuwe gemeenteraadsverkiezingen en omdat sommige partijen minimaal een jaar lidmaatschap verlangen voordat ze iemand op de kandidatenlijst willen zetten, is actie geboden. Op de twee informatiebijeenkomsten die in Lisse werden belegd, kwamen in totaal vijfentwintig belangstellenden af. Fractievoorzitters Jeanet van der Laan (D66) en Wim Slootbeek (VVD) bevelen hen een rol in de lokale politiek graag aan.

Waarom zitten jullie in de gemeenteraad en word je er rijk van? Van der Laan: "Het is gewoon heel erg leuk. Het gaat over heel veel onderwerpen waar je direct invloed op kan uitoefenen. Dingen veranderen en het is beslist niet zo dat alles al is beklonken.

In tegenstelling tot het heersende beeld, zoals bij bijvoorbeeld het asielzoekerscentrum in het voormalige pand van Swets en Zeitlinger, hadden wij bij de uiteindelijke beslissing een dikke vinger in de pap." Slootbeek vult aan het belangrijk te vinden om een bijdrage te leveren aan het wel en wee van de gemeente, het bovenal interessant vindt en zich enorm betrokken voelt. "Het is wel vaak een kwestie van de lange adem, veel geduld en kunnen omgaan met teleurstellingen. Als ik ergens veel tijd heb ingestoken en er komt niets uit dan is het minder leuk, maar het weegt niet op tegen alle positieve ervaringen die ik meemaak. Voor het geld hoef je het echter niet te doen. Ik geloof dat de bruto inkomsten afgezet tegen het aantal uren per maand ver beneden het minimumloon liggen. Een functie als raadslid moet je dan ook louter bekleden uit passie."

Volgens landelijk onderzoek besteedt een gemiddeld raadslid bijna zestien uur per week aan de gemeenteraad. Is deze functie wel te combineren met bijvoorbeeld een gezin, baan en andere bezigheden? Van der Laan: "Om iets gedaan te krijgen kan je het beste aankloppen bij iemand die het druk heeft. Als het werk leuk is zit je in een constante flow en is het goed te managen. Bovendien is het niet altijd even druk en heb je te maken met pieken en dalen. Je kunt het vergelijken met een intercity en stoptrein. Als het tijd is voor de sneltrein dan ga je ervoor tot het weer rustiger wordt en je de stoptrein neemt om uit te stappen en weer bij te tanken." Slootbeek meent dat politiek actieve burgers zelf kunnen kiezen hoeveel tijd ze eraan kwijt willen zijn. Hij geeft aan zelf gemakkelijk boven het gemiddelde aantal uren per week uit te komen: "Maar dat is een keus en geen verplichting. Je kunt namelijk ook burgerlid of sympathisant worden en bovendien heb je altijd de keuze om minder taken op je nemen of veldwerk te doen."

Kan iedereen zich zomaar kandidaat stellen? Van der Laan: "Bij mijn partij moet je in ieder geval minimaal één jaar lid zijn en volgens mij geldt dat ook voor de VVD", ook al zegt Slootbeek van niets te weten. "Mensen moeten zich wel realiseren dat het werk op niveau is, waarbij je analytisch vermogen nodig hebt. Hoe hoog het niveau moet zijn is moeilijk te bepalen. Ik kan er bijvoorbeeld geen HBO aan hangen. Maar waar een wil is, is een weg. Het allerbelangrijkste is dat je het echt heel erg leuk vindt." Slootbeek vult aan dat het moeilijk te omschrijven niveau benaderbaar is "door keihard te werken en je ernstig in de zaken te verdiepen."

Het vertrouwen van de burger in de politiek is laag. Politici hebben alleen oog voor de kiezer als er verkiezingen in aantocht zijn. Van der Laan is het daarmee pertinent oneens: "We hebben allemaal een enorm netwerk en we zijn zeer laagdrempelig als de inwoners ons willen spreken. Mijn mailbox puilt in ieder geval altijd uit." Slootbeek vult aan dat hij veel inwoners spreekt tijdens de "talrijke werkbezoeken" en veel waardering en enthousiasme proeft. "Er is dus naar ons gevoel juist veel contact met de burgers en dat maakt het werk ook zo leuk."

Politici zijn vandaag de dag vaak pispaal of kop van Jut. Hoe deal je daarmee? Slootbeek: "Mensen roepen maar wat of ventileren een mening, maar moeten zich realiseren dat er geen makkelijke oplossingen zijn. We moeten samenwerken om bij wijze van spreken dijken te bouwen en zo droge voeten te houden en hebben bovendien te maken met verschillende belangen." Van der Laan: "Online laat mij koud en het correspondeert vaak niet met het veldwerk. Face tot face horen we heel andere geluiden en is er sprake van respect. We zijn kaderstellend, controlerend en debatteren met het college van burgemeester en wethouders. We doen dat om de burgers te vertegenwoordigen en niet om ze te pesten. Ik zeg altijd maar dat er genoeg podia zijn om zaken aan de kaak te stellen. Boos zijn op internet hoort daar niet bij. Er zijn zat momenten om persoonlijk contact te zoeken met ons. Als ik zelf op straat loop, zie ik ook zo tien dingen die ik zou willen veranderen. Maar het is helaas niet 'u vraagt, wij draaien'."

Waarom zouden burgers - en vooral vrouwen - juist nú in de lokale politiek moeten stappen? Van der Laan: "Ten eerste vanwege het vereiste partijlidmaatschap en ten tweede om te proeven of het wat voor je is. Als je eenmaal bent ingestapt, is er geen houden meer aan en wordt je niet gespaard. Ik weet niet waarom er zo weinig vrouwen in de raad zitten, maar dat het er te weinig zijn is duidelijk." Slootbeek: "Je wordt niet zomaar in het diepe gegooid. In Lisse zijn er minstens tien cursusavonden om in de materie te komen en het is een aanrader om alvast gast te worden van de raad en behandeld te worden als VIP. De vergaderingen zijn in ieder geval altijd openbaar maar als 'Gast van de Raad' heb je een streepje voor. Je maakt dan alvast kennis met de wijze waarop besluiten tot stand komen en ziet hoe raadsvergaderingen worden voorbereid en hoe politieke partijen tot hun standpunt komen. Je kunt nu nog rustig aanhaken en vooralsnog alleen de stoptrein nemen."

Erwin Brandt:

  • Tekstschrijver: webteksten, advertorials, verslaggever, journalist en fotograaf.
  • Administratie: Salarisadviseur, Salarisadministrateur en Administratief medewerker.
  • Sociaal Makelaar en Coördinator Vrijwilligerswerk: diverse vrijwilligersorganisaties.

Erwin Brandt op LinkedIn