door Hedzer Kooistra

De zin en de onzin van de discussie over tegenprestatie, basisinkomen en werken met behoud van uitkering.

Welk uitgangspunt hanteer je?

Ik hoor de discussie over het Basisinkomen al lange tijd aan. Ik interview politici die voor een tegenprestatie zijn en politici die er radicaal tegen zijn. En ik interview politici die voor het Onvoorwaardelijk Basisinkomen zijn of met een variant willen experimenteren. Uit de hoek van PvdA, VVD en CDA hoor ik vooral dat de belastingbetaler best iets terug mag vragen. En dan komen er meteen een paar prachtige voorbeelden achteraan. Voorbeelden van mensen die ineens actief gingen meedoen en zo weer een baantje vonden. Let op de dubbele boodschap hier. ‘Je moet wat terug doen voor die uitkering die “wij” je geven en “wij” gaan jou activeren’. De SP en Groen Links spreken zich zeer scherp uit tegen werken zonder loon. Ze doen dat niet alleen vanuit hun linkse overtuiging, ze komen ook werkelijk op voor het recht op loon en oneerlijke concurrentie tussen werkgevers met gratis personeel en werkgevers zonder gratis personeel.

Hoe ga je met mensen om?

Mensen laten werken voor een uitkering, maakt dat die uitkering hun loon is. Je ruilt tenslotte arbeid voor geld. Dat is loon en die persoon is dan je werknemer. Iemand moet dan wel de verantwoordelijkheid van werkgever nemen. Wie is dan die werkgever? De gemeente? Die betaalt tenslotte het “loon” uit. Bij dat loon horen nog een paar dingen. Je moet die werknemer wel verzekeren, je moet een pensioen regelen, je moet een CAO regelen, je moet WW afdragen, alles! Je moet al die dingen doen die je van andere werkgevers en zelfs van uitzendbureau’s eist. We leven tenslotte in een rechtsstaat waar de overheid zich aan haar eigen wetten moet houden.

Is het niet allemaal even duur?

Maar, wat als we even alleen maar naar de kosten zouden kijken? Ik doe het even simpel. Ik ga niet proberen uit te rekenen wat er onder de streep meer oplevert. Daar worden we het toch niet over eens. Iemand laten werken voor een uitkering, kost hoe dan ook de brutokosten van die uitkering met daar bovenop de uitvoeringskosten. Iemand die de vrijheid heeft om met behoud van uitkering zelf een leuke vrijwilligersklus te doen of ergens echt werk te doen, kost evenveel. Mensen in plaats van een uitkering, een basisinkomen geven en helemaal vrij te laten om al hun creativiteit in alle vrijheid te geven aan vrijwilligerswerk, mantelzorg, een baan die hun extra inkomen geeft, of een bedrijfje te starten, kan volgens mij nooit veel meer kosten. Je bespaart in ieder geval direct op de uitvoeringskosten.

Calvinistisch denken

Waarschijnlijk zijn de tegenprestatie, het basis inkomen en werken met behoud van een uitkering ongeveer even duur. Ze gaan alleen uit van een ander mensbeeld. Het basisinkomen gaat uit van het goede in de mens, de tegenprestatie gaat uit van een kleine minderheid van mensen die niet willen werken. Het gaat uit van een angst dat er iets niet eerlijk verdeeld wordt. De angst dat iemand iets krijgt wat hem niet toekomt. Dat iemand een plakje cake krijgt waar hij niet voor gewerkt zou hebben of dat zijn plakje cake dikker is dan dat van jou. Dat heet jaloezie en dat is, in liberale denkkader, de basis van het linksdenken. En dat is weer grappig omdat de linkse partijen zo niet lijken te denken en de conservatieven en liberalen juist weer wel. Alleen de PvdA past dan in geen van beide rijtjes. De drang om mensen iets terug te laten doen voor hun uitkering, heeft waarschijnlijk iets te maken met die Calvinistische geest van de Hollander. Het heeft ook iets zinloos in zich. Mensen die niet willen werken, zullen altijd wegen vinden om niet te werken. Rechts denkt dat uitkeringstrekkers zo ontstaan en Links denkt dat de rijken zo ontstaan. Maar uiteindelijk blokkeren we met onze strijd om die minderheid aan te pakken, de meerderheid van welwillers. En die blokkade moeste we nu maar eens gaan aanpakken.

Liever die creatieve Nederlander los laten

Moeten we ons gevangen laten houden door de Calvinisten? Ik ga liever aan de slag met de welwillers. Dat is ook nog eens veel leuker en het ondersteunt die frivole creativiteit waar de Nederlanders als handelaren, uitvinders en waterbouwers al eeuwen om bekend staan. We bieden mensen die wel willen werken er betere kansen mee. En het kan een enorme stimulans zijn voor de economie. Werkgevers kunnen weer gaan ondernemen, omdat de overheid hun een zorg uit handen neemt. En de burger wordt ondernemender….. ehm… om diezelfde reden.

Verdorie!

We maken ons zorgen om de verkeerde dingen! Als een basisinkomen ongeveer evenveel kost als een tegenprestatie, of misschien iets duurder is….waar maken we ons dan gatvergimme druk over? We moeten alleen zorgen dat we de markt niet verstoren. Dat is namelijk een veel groter gevaar. Als de ene werkgever gratis of bijna gratis personeel krijgt en de ander niet, dan doen we pas echt iets fout. Dat doen we zeer actief met een tegenprestatie, stages (zodat werkgevers kunnen proeven aan mensen met ruime werkervaring) of elke andere vorm van werken met behoud van uitkering. Dat doen we ook als mensen kunnen werken vanuit een basisinkomen. We verstoren de markt als we niet regelen dat de ene werkgever gratis personeel krijgt en de ander gewoon aan alle regels moet voldoen. Gratis arbeid maakt ons land kapot! Het zorgt voor verdringing van betaald werk. Hoe stom kunnen we zijn als we die ene vorm van gratis arbeid organiseren omdat we bang zijn dat er iemand onterecht een stukje cake zou krijgen, via die andere vorm van gratis arbeid?

En dan nog even het Basisinkomen

We moeten voorkomen dat het tot verdringing op de arbeidsmarkt leidt. Maar, ik ben ervan overtuigd dat het niet duurder hoeft te zijn dan het huidige uitkeringstelsel. Heb vertrouwen en geef vertrouwen! Laten we elkaar niet langer gevangen houden in een Links-Rechts verwurging. Erken dat we allemaal bang zijn dat die ander meer zou krijgen dan hem toekomt en.... laat los! Laat die creatieve innovatieve Nederlander in je los. Die uitkeringen en dat basisinkomen zijn waarschijnlijk ongeveer even duur. Alleen die ene biedt waarschijnlijk meer ruimte voor creativiteit en positiviteit. En Eureka! Misschien komen we nog eens van dat Calvinistische hokjesdenken af.

Hedzer Kooistra

Ik kan er niets aan doen. Zo werkt mijn geest nu eenmaal. Ik kijk dingen aan, roep er te snel iets over en ga dan weer eens nadenken en maak combinaties die niet altijd even logisch zijn. Nu combineer ik mijn verbazing over die halsstarige denkbeelden over loon naar werken en de Hollandse Calvinistische angst dat de een misschien een beetje meer krijgt dan de ander. En dan is het leuk om te zien dat we nu gevangen zitten in een discussie tussen Links en Rechts, terwijl beide zijden last hebben van een jaloerse linkse of calvinistische overtuiging. En toen moest deze katholieke liberaal even grinniken.

Lees ook het manifest voor een eerlijke behandeling van werkzoekenden

Hedzer op LinkedIn


Werkzoekend?