The cone of shame door Leah Kooistra (toen 12 jaar)
door Hedzer Kooistra

Labbekakken en werkschuw tuig

Ik probeer een vraag uit te diepen, waar ik al mee loop sinds ik in 2009 voor het eerst een paar maanden WW had. Daarvoor bestond die vraag niet, omdat ik aan de ‘goede’ kant stond. Aan de andere kant stond dat werkschuwe tuig. Die lui die we nu beter kennen als labbekakken. Tot 2009 was mijn wereld simpel. Iemand die geen werk had, wilde niet werken of ‘er was wat mee’.

Tot het mij overkwam

Dat was totdat mijn contract bij het samenwerkingsverband van 9 gemeenten niet verlengd werd en ik een van de consultants, die ik daar ingehuurd had, tegenkwam op een netwerkbijeenkomst. ‘Heeeeh Hedzer! Hoe is het mij jou?’ ‘Nou, ik zit even zonder werk en ben hard op zoek…..’ ‘Oh….. ehm tja…. ehm vervelend….Heeeeh! Frank!….’ Huh? Wat? Ik huurde jou in voor een heel leuk tarief en nu heb ik ineens een besmettelijke tropische ziekte? Ik hoorde ineens bij een groep in de samenleving, waar je liever niet mee geassocieerd wil worden. Althans, zo ervoer ik het.

Ik kreeg een jobcoach!

Het was ook een tijd waarin ik me zeer ongemakkelijk voelde omdat jobcoaches ineens meenden dat ze de wijsheid in pacht hebben. Mijn jobcoach beweerde dat mijn anti-chronologische cv snel omgebouwd moest worden naar een chronologisch cv. Hahaha…. je vroeg je even af ok ik het wel in de goede volgorde had opgeschreven? Nee, dit werd me echt in 2009 nog geadviseerd door iemand van UWV. Het was ook de tijd waarin familie en vrienden ineens uitstraalden dat ik niet genoeg mijn best deed. Vier lange bange maanden waren het.

Het principe van de Excuus-Truus

Er speelt hetzelfde mechanisme als bij discriminatie van groepen. Er is iets aan de hand met een groep binnen de samenleving. We begrijpen het niet, we voelen dat er iets is, maar we weten er ons geen raad mee. Er knaagt wel ergens een soort schuldgevoel, maar we kunnen er niets aan veranderen en zoeken daarom naar een duiding die ons geweten sust. We proberen vanuit een veilige positie van buiten uit een beeld te vormen van wat er binnen een groep afspeelt. En we vergeten dat de groep bestaat uit individuen die allemaal hun eigen struggles hebben. We trekken een conclusie die niet veel verder komt dan…. er zal wel iets mee aan de hand zijn en dus is het eigen schuld dikke bult. Er is geen glazen plafond, het ligt aan de vrouwen zelf. Kijk maar! Annemarie van Gaal is toch behoorlijk succesvol. Van Gaal had nooit kunnen bedenken dat ze als excuus-truus misbruikt zou worden. Allochtonen worden niet gediscrimineerd op de arbeidsmarkt. Kijk maar naar Humberto en naar Ali B.

Het principe van de bliksemafleider

We zien mensen hun baan verliezen en uiteindelijk van de WW in de Bijstand terecht komen. Deze mensen hadden dat zelf nooit kunnen bedenken. Ze hadden nooit gedacht dat ze het huis dat ze bij elkaar gespaard hadden, zouden moeten verkopen om überhaupt in aanmerking te komen voor bijstand. Zij konden vooraf niet bedenken dat je je huis moet verkopen om je hand te mogen ophouden! Ook voor deze groep doet het al pijn als ze zien met welke bliksemafleiders de discussies gevoerd worden. Waarom gaan die verhalen altijd over die alleenstaande bijstandsmoeder die niet zou willen werken? Omdat het zo’n lekker voorbeeld is van mensen die volgens ons misbruik maken van het systeem. Toevallig werd Excuus-Truus Annemarie van Gaal in deze lijn ook al genoemd als een alleenstaande moeder die er tenslotte ook gekomen is. Ik zal in een ander blog wel een keer ingaan op de stapeling van regelingen. Maar, waarom worden de bijstandsmoeders misbruikt in deze discussie?

Het principe Eigen-schuld-dikke-bult

Waarom gaat het niet over die grotere groep die eerst een baan had? Die mensen die geen WW wilden en al helemaal niet in de ‘cone of shame’ van de bijstand wilden komen. Die mensen die zich nu door een ambtenaar moeten laten vertellen dat ze niet goed solliciteren en die dus maar moeten gaan schoffelen. Die mensen die we vroeger zelfredzame burgers noemden en die nu aan het handje van een schuldhulpverlener mogen lopen en dan nog dankbaar moeten zijn op de koop toe. Dat is simpelweg omdat het makkelijker is om eigen-schuld-dikke-bult te roepen om onze eigen onmacht te maskeren.

Psychologische mechanismen

Tot zover mijn psychologische duiding van een mechanisme van een meerderheid die naar een minderheid met problemen kijkt. Maar, ik wil ook kijken naar hoe dat beeld van die labbekakken en werkschuw tuig werkt bij de politiek en de werkgevers. Want, waarom is dat ene deel van onze bevolking het eens met Hans de Boer van VNO/NCW als hij werkzoekenden Labbekakken noemt? Of waarom klappen de mensen op een VVD congres als Mark Rutte mensen verwijt dat ze hun formuliertje voor de WW op tijd invullen?

De psychologie van het gevoel van ongemak

Zijn politici werkelijk onmachtig of zijn het allemaal plucheridders? Plucheridder? Dat is een woord dat de niet-politicus gebruikt voor de groep individuele politici. Hetzelfde van-buiten-naar-binnen-kijk principe dus. Het gaat niet goed er staan teveel mensen langs de kant en dus vinden we een zondebok bij dé politicus. Het is een vorm van generalisatie en dus een even simpele vorm van discriminatie. Die weg moeten we maar niet volgen. Het lost al evenmin iets op. Al denk ik dat er toch echt een paar plucheridders zitten die heel erg domme dingen roepen over werkzoekenden. Ik denk dat een groot deel ook voortkomt uit een gevoel van ongemak. Maar, waar zit dat gevoel van ongemak dan toch in? Is het omdat je als politicus van alles beloofd hebt, maar dat je weet dat je niet veel kan doen? Is het omdat je weet dat je gelogen hebt? Of is het omdat je er net achter gekomen bent dat er iets op de achtergrond speelt, waar je eerder geen weet van had en waar je nu over moet zwijgen?

Ik kan zelf ook niet stoppen met wijzen

Is het zo moeilijk om je te verdiepen in wat er bij een miljoen Nederlandse gezinnen speelt? Waarom blijft die politiek met vooroordelen schermen? Is het omdat dat vooroordeel dat de burger tegen de politiek heeft, ook werkelijk klopt? Zijn het echt klaplopers en nietsnutten die van ons geld daar in den Haag een beetje interessant door de gangetjes tussen de achterkamertjes lopen te rennen… hup dossiertje onder de arm….dan denken ze dat ik echt iets aan het doen ben. Want, stel dat je die rare gast van Geenstijl tegen komt. Sorry! Zo makkelijk gaat dat dus…… ik verval weer in datzelfde gedrag!

Of is het het macro-economische principe van te hoge lonen?

Ergens verdenk ik de politici dat ze samen werken met de werkgevers. De lonen in Nederland en de EU zijn te hoog. Onze concurrentiepositie komt in gevaar. China en India kunnen alles wat wij kunnen, alleen dan sneller, groter en in veel grotere hoeveelheden. De lonen moeten dus echt omlaag en de ‘labbekak’ van VNO/NCW baas Hans de Boer is een mooi breekijzer. Zoals ook de Oost-Eurpese werkkrachten een mooi breekijzer zijn om de Europese lonen omlaag te halen. De term werkschuw tuig ontstond tijdens een crisis op de arbeidsmarkt, in de jaren 70. Er was te weinig werk. In plaats van de het drama van de werkzoekenden te zien, werd de groep weggezet als werkschuw tuig. Ik hoef de vergelijking met de labbekakken van nu niet te onderstrepen. Maar, het is wel goed om even te kijken naar het waarom van het ontstaan van die twee termen. Zeg eigen-schuld-dikke-bult en je hoeft niets te doen. Je kunt die labbekak verder negeren in je beleid. Bedenk trucjes met mensen die met behoud van bijstand bij een commercieel bedrijf aan het werk gezet worden en huur goedkope krachten uit Oost-Europa in.... en de salarissen gaan vanzelf omlaag. Om een of andere reden kan ik deze verdachtmaking bij mezelf niet relatieveren. Ik krijg die zondebok niet uit mijn gedachten.

Dan moet je het zuur ook eerst zelf even proeven vriend!

Maar, waarom zou de politiek samen optrekken met de werkgevers? Zou de politiek niet gewoon om de mensen moeten gaan? Gaat de politiek niet over de belangen van de burger? Ik wil best accepteren dat het af en toe via een omweg moet. Desnoods moet het even via een macro-economische maatregel die nu even pijn doet. Dat wil ik best accepteren. Eerst het zuur, dan het zoet? Prima! We zijn een calvinistisch land. We weten dat wie niet werkt, niet zal eten. Maar, als we dan zo calvinistisch zijn, dan kunnen we toch ook terug naar die ene waarde waar we de minderbedeelden een eerlijke kans wilden geven? Of zijn we werkelijk afgegleden naar een Anglo-Saksisch systeem of nog erger, naar een kapitalistisch systeem waar het recht van de sterkste geldt? In dat geval wil ik alle mensen waarschuwen die zich nu sterk voelen. Die mensen die via de WW naar de bijstand gegleden zijn, die mensen waarvan je als je Hans de Boer heet of Mark Rutte, denkt dat ze maar in de kassen moeten gaan werken…. die mensen dachten ook dat hun niets kon gebeuren. Mark en Hans…. ik wens jullie een korte hevige periode van werkloosheid toe. We moeten allemaal leren. We moeten het allemaal een keer gevoeld hebben. We moeten het zuur allemaal een keer geproefd hebben om het te begrijpen.


Hedzer Kooistra initiatiefnemer van Wekr en de Social Carrousel

LinkedIn tips van Hedzer