door Hedzer Kooistra
Aan de politici die de christelijke waarden bij elkaar harken om zieltjes te winnen:
Zullen we het eens over een menswaardige behandeling van werkzoekenden hebben? Zullen we het eens hebben over de vrijheid om zelf je werk te kiezen? Of over de ruimte om je te ontplooien?

Mogen we eerst even de gebruikte termen onder de loep nemen? Er bestaan feitelijk geen Christelijke normen. Als je normen wil stellen vanuit Christus, denk je kennelijk dat je ook op zijn stoel kan gaan zitten. Er zijn wel Christelijke waarden, maar die moeten het liefst gevolgd worden door Christelijke daden. Dan hebben we er net iets meer aan. Verwar de Christelijke waarden in hemelsnaam niet met de Christelijke wortels.

We gaan even terug naar de industriële revolutie

De industriële revolutie zorgde voor een grote omslag op de arbeidsmarkt en bracht grote ongelijkheid. Arbeiders vielen ten prooi aan onmenselijke praktijken die horen bij massa productie. In 1891 stond er iemand op die iets wilde doen aan die sociale ongelijkheid. Hij sprak zich uit tegen de slechte werkomstandigheden, de lage lonen en het ontbreken van enig arbeidsrecht. Hij sprak de werkgevers en overheden aan op de waardigheid van de menselijke persoon en het welzijn van de hele samenleving. Hij zag de mens als bouwer, als middelpunt en als doel van het sociaal-economische leven. Het geluk van de mens en de opbouw van de samenleving moesten voorrang krijgen op het vergaren van materiële rijkdom. De bijdrage aan grotere rechtvaardigheid, medemenselijkheid en humane ordering in sociale verhoudingen, moest leidend zijn.

Personaliteit, solidariteit en subsidiariteit

Hij hanteerde drie ankerpunten voor het welzijn van de samenleving. De personaliteit, de solidariteit en de subsidiariteit. De personaliteit is terug te zien in de vrijheid van de mens en is een onvervreemdbaar recht. De solidariteit richt zich op de talenten die zich ontplooien in de onderlinge relaties. Ontplooiing die gebaseerd is op de dienstbaarheid aan elkaar, in alles. Solidariteit verheft samenwerking tot het streven om de waardigheid van de mens te garanderen. Aan die solidariteit wordt meteen het derde ankerpunt verbonden. Subsidiariteit moet de solidariteit efficiënter maken. Om ongewenste afhankelijkheid tegen te gaan, moeten mensen verantwoordelijkheid kunnen nemen voor hun eigen bestaan, vanuit de vrijheid die hun gegeven is om zich te ontplooien. Waar mensen het zelf kunnen, moet de staat wegblijven. Waar mensen het niet redden, mogen ze rekenen op steun. De staat moet dienstbaar zijn aan haar burgers en vrijheid bieden voor ontplooiing.

Wie was die man dan?

Wie was die man die dit in 1891 in gang zette? We hebben het over Paus Leo XIII. Hij zette de Sociale leer van de Katholieke kerk in gang. In gang, want het stopte niet bij hem. We zien achtereenvolgens Paus Pius XI, Johannes XXIII, het Tweede Vaticaanse concilie in de zestiger jaren, Paus Paulus IV, Johannes Paulus II en Benedictus XVI en de huidige paus Franciscus de lijn doorzetten. Die Christelijke waarden zijn natuurlijk al meer dan 2000 jaar oud, maar misschien is het juist goed om even te kijken naar welke reactie er bij het uitbreken van de Industriële Revolutie kwam op de sociale ongelijkheid, de dwang, het ontbreken van enig arbeidsrecht, slechte werkomstandigheden en lage lonen. We zien een paus die reageert op de misstanden en oproept tot het oprichten van vakbonden en overheidsingrijpen, om de arbeiders een menswaardige behandeling te geven.

Globalisering

De globalisering heeft nogal wat overeenkomsten met de periode na de industriële revolutie. De arbeidsmarkt wordt in relatief korte tijd, compleet herzien. Een kleine groep wordt rijker en een grote groep mensen wordt gevangen gehouden in een systeem van armoede, vrijheid die steeds meer beperkt wordt en verslechterende arbeidsomstandigheden.

En wie neemt die boodschap over? Jesse!

En als we nu kijken naar de kansen van een grote groep werkzoekenden en een grote groep werkenden, dan zien we Jesse Klaver opkomen met een boodschap die veel op die van de opeenvolgende pausen lijkt. We zien ook Sadet Karabulut van de SP, we zien de Partij voor de Dieren met Plan B, we horen een echo van een PvdA met een boodschap van een paus die reageerde op de eerste negatieve tekenen van het opkomende liberalisme en het socialisme in zijn tijd.

Hoezo Christelijk, hoezo liberaal?

En dan richten we onze blikken op de Christelijke en de Liberale partijen. De SGP, CDA en CU die ruimte bieden aan de tegenprestatie. De VVD ook. Alleen al het gebruik van het woord is een onchristelijk dreigement. Een tegenprestatie die geen vrijheid biedt, geen ruimte biedt voor ontplooiing en de eigen verantwoordelijkheid uit de handen van het individu slaat. Dus heren Buma, van der Staaij en Segers, hier komt het opgeheven vingertje van de Paus. Beste meneer Rutte, die vijf liberale beginselen in het Liberaal Manifest….. wat zeiden die ook al weer over eigen verantwoordelijkheid en vrijheid?

Het was niet wat het leek

Heeft u uw weg kunnen vinden in de chaos hierboven? Waarschijnlijk niet. U zag liberale, sociale en christelijke waarden voorbijkomen, die u niet meer bij die liberale, sociale en christelijke partijen terugziet.

Timmermanszoon

Dames en heren politici. Ik ben blij dat jullie allemaal de woorden “Christelijke waarden” weer in uw verkiezingsretoriek verwerkt heeft. Ik ben daar oprecht blij om. U heeft namelijk diagonaal door de waarden van een timmermanszoon van 2000 jaar geleden, heen gelezen. Mag ik u vragen om die waarden nog eens door te lezen? …. en dan nog eens? En dan die Christelijke waarden op te volgen met Christelijk handelen? En zeg dus niet Christelijke waarden als u niet verder komt dan de Christelijke wortels van onze samenleving.


Mijn trigger

Mijn betoog is gebaseerd op drie artikelen van Philip Weijers van het Centrum voor de Sociale leer van de Katholieke kerk. Het eerste artikel las ik in het blad Communio uit 2011. De twee andere artikelen kreeg ik maanden terug toegestuurd door Philip Weijers. De trigger om er een blog aan te wijden, kwam van Thierry Baudet die de wederopstanding als waarde van het Christendom aanhaalde, van Geert Wilders die fijntjes op de werkelijke Christelijke waarden gewezen werd, van Sybrand Buma die toen ook iets moest zeggen over Christelijke waarden.... en van Jesse Klaver die mij het gevoel geeft dat hij die waarden wel begrepen heeft. En Don Ceder van de Christen Unie die zich als advocaat inzet voor de mensen die vastlopen in hun armoede. En mijn inspiratie werd aangewakkerd door Jaap Cleutjens, omdat hij zo onder de indruk was van de artikelen van Philip Weijers.

De artikelen van Philip Weijers.